Umiejętność mieszania kolorów to jedna z najważniejszych kompetencji każdego artysty, niezależnie od tego, czy maluje akwarelami, akrylami, olejami czy rysuje kredkami. Nawet najlepsze farby nie zagwarantują dobrego efektu, jeśli nie wiemy, jak świadomie budować kolor. Mieszanie barw to nie tylko teoria, ale przede wszystkim praktyka, obserwacja i zrozumienie relacji między kolorami. W tym artykule znajdziesz konkretne zasady, przykłady oraz wskazówki, które pomogą Ci uzyskiwać dokładnie takie barwy, jakich potrzebujesz.
Podstawy teorii koloru
Zanim zaczniemy mówić o konkretnych mieszankach, warto poznać absolutne podstawy teorii koloru. Kolory podstawowe to żółty, czerwony i niebieski. Są to barwy, których nie da się uzyskać poprzez mieszanie innych kolorów. Z nich powstają wszystkie pozostałe.
Kolory pochodne tworzą się przez połączenie dwóch kolorów podstawowych. Po zmieszaniu żółtego z czerwonym otrzymujemy pomarańczowy. Połączenie czerwonego z niebieskim daje fiolet, natomiast niebieski z żółtym tworzy zieleń.
Istnieją również kolory trzeciorzędne, czyli barwy powstające z połączenia koloru podstawowego z pochodnym. Są to na przykład żółto zielony, czerwono pomarańczowy czy niebiesko fioletowy. To właśnie te barwy odpowiadają za bogactwo i subtelność palety malarskiej.
Koło barw jako narzędzie pracy
Koło barw jest jednym z najważniejszych narzędzi w pracy artysty. Pokazuje ono relacje między kolorami, pozwala zrozumieć harmonię barw oraz kontrasty. Szczególnie istotne są kolory dopełniające, czyli takie, które leżą naprzeciwko siebie na kole barw. Przykładem jest czerwień i zieleń, niebieski i pomarańczowy oraz żółty i fioletowy.
Kolory dopełniające są niezwykle przydatne przy przyciemnianiu barw bez użycia czerni. Ich świadome stosowanie sprawia, że obraz wygląda bardziej spójnie i realistycznie. W malarstwie rzadko używa się czerni ponieważ po wymieszaniu dwóch dopełniających kolorów uzyskuje się kolor podobny do czarnego ale posiadający większą głębie, które dają lepszy efekt przestrzeni.
Jest kilka sposobów dobierania kolorów na podstawie koła barw, to dzięki tym kompozycjom obraz uzyskuje większą głębie i realizm.
- Kompozycja monochromatyczna- Opiera się na jednym kolorze, który występuje w różnych odcieniach, walorach i nasyceniu.
- kompozycja analogiczna- wykorzystuje kolory leżące obok siebie na kole barw, na przykład żółty, żółto zielony i zielony albo niebieski, niebiesko fioletowy i fioletowy
- kompozycja dopełniająca (kontrastowa)- opiera się na dwóch kolorach leżących naprzeciwko siebie na kole barw, takich jak czerwony i zielony
- kompozycja rozdzielona dopełniająca- jest łagodniejszą wersją kompozycji dopełniającej. Zamiast jednego koloru leżącego naprzeciwko wybiera się dwa kolory sąsiadujące z nim na kole barw
- kompozycja triadyczna- bazuje na trzech kolorach równomiernie rozmieszczonych na kole barw, na przykład czerwony, żółty i niebieski albo pomarańczowy, zielony i fioletowy.
- kompozycja tetradyczna- wykorzystuje cztery kolory, tworzące na kole barw prostokąt lub kwadrat. Najczęściej są to dwie pary kolorów dopełniających, na przykład czerwony i zielony oraz niebieski i pomarańczowy.
Różnice w mieszaniu farb
Akwarele
- kolory są przezroczyste
- łatwo je „zabrudzić”
- mieszaj na palecie i na papierze
Akryle
- szybko schną
- po wyschnięciu ciemnieją
- mieszaj więcej farby niż myślisz, że potrzebujesz
Oleje
- wolno schną
- idealne do subtelnych przejść
- kolory zachowują głębię
- umożliwiają mieszanie na płótnie ale lepiej mieć przygotowane na palecie aby uzyskać najlepszy efekt
Podsumowanie
Koło barw to nie tylko teoria, ale praktyczne narzędzie pomagające świadomie budować kompozycję kolorystyczną. Wybór odpowiedniego schematu zależy od nastroju, tematu i emocji, jakie chcesz przekazać. Spokojne obrazy dobrze funkcjonują w kompozycjach monochromatycznych i analogicznych, natomiast dynamiczne i ekspresyjne korzystają z kontrastów dopełniających i triadycznych.